Dr. Hasan Dalmaz

› SELECT inst_id, instance_name, status FROM gv$instance ORDER BY inst_id;

▸ FARK

RAC ile birden fazla sunucu aynı veritabanını birlikte çalıştırır; bir sunucu çökse bile sistem ayakta kalır.

✓ AVANTAJ

Kesintisiz çalışma ve felaket kurtarma (Data Guard) için en olgun kurumsal çözüm.

⚠ DİKKAT

Lisans maliyeti yüksek ve yönetimi uzmanlık ister; küçük projeler için fazla ağır.

→ KULLANIM

Kesintiye tahammülü olmayan büyük kurumsal sistemler: bankacılık, ERP.

› CREATE EXTENSION vector;

▸ FARK

Açık kaynak; yetenekleri eklentilerle (extension) genişletilebilir — harita verisi ya da yapay zeka için vektör arama gibi.

✓ AVANTAJ

Ücretsiz, güçlü ve standartlara uygun; basit kayıtlardan karmaşık sorgulara kadar tek başına yeter.

⚠ DİKKAT

Yoğun güncelleme/silme yapılan sistemlerde VACUUM bakımının düzenli izlenmesi ve ayarlanması gerekir.

→ KULLANIM

Web ve mobil uygulamaların sunucu tarafı (backend), harita (GIS) ve yapay zeka projeleri.

› CREATE AVAILABILITY GROUP ag_prod;

▸ FARK

Microsoft’un veritabanı; Windows ve .NET dünyasıyla sorunsuz bütünleşir, güçlü yönetim araçları (SSMS) sunar.

✓ AVANTAJ

Hem günlük işlemleri hem de raporlama/analizi tek sistemde iyi yürütür.

⚠ DİKKAT

En iyi Windows ortamında çalışır; kurumsal sürümün lisansı pahalıdır.

→ KULLANIM

Kurumsal .NET uygulamaları ve iş zekası/raporlama sistemleri.

› START REPLICA;

▸ FARK

Web dünyasının en yaygın veritabanı; kurulumu ve kullanımı kolay, topluluğu çok geniş.

✓ AVANTAJ

Hafif ve hızlı; özellikle çok okuma yapılan sitelerde kolayca ölçeklenir.

⚠ DİKKAT

Çok karmaşık analiz ve gelişmiş sorgularda Oracle/PostgreSQL kadar derin değildir.

→ KULLANIM

WordPress gibi siteler ve yüksek trafikli, okuma ağırlıklı web uygulamaları.

› db.orders.find({ status: "paid" })

▸ FARK

Verileri tablo yerine esnek “belge” (JSON benzeri) olarak saklar; katı bir şema zorunlu değildir.

✓ AVANTAJ

Hızlı geliştirme sağlar; büyük ve sık değişen verilerle rahat çalışır, yatayda kolayca büyür (sharding).

⚠ DİKKAT

Yanlış tasarımda veri tekrarı ve tutarsızlık görülebilir; sıkı ilişkisel bütünlük gereken sistemlerde ilk tercih değildir.

→ KULLANIM

Kataloglar, içerik yönetimi ve sık değişen yapıya sahip uygulamalar.

› SET session:42 online EX 3600

▸ FARK

Veriyi diskte değil bellekte (RAM) tutar; bu yüzden yanıtları neredeyse anında verir.

✓ AVANTAJ

İnanılmaz hızlı; önbellek (cache), oturum ve anlık sayaçlar için mükemmel.

⚠ DİKKAT

Veri belleğe sığmalı ve kalıcılık (persistence) ayarı doğru yapılmalı; yoksa veri kaybı yaşanabilir.

→ KULLANIM

Önbellekleme, oturum saklama, skor tabloları (leaderboard) ve hız gereken her yer.

› GET /products/_search?q=laptop

▸ FARK

Metin araması için tasarlanmış motor; inverted index sayesinde milyonlarca belge içinde arar ve sonuçları alaka (relevance) düzeyine göre sıralar.

✓ AVANTAJ

Çok hızlı arama, otomatik tamamlama ve log/analitik (ELK stack); kolayca büyür.

⚠ DİKKAT

Birincil veritabanı değildir; genelde asıl veritabanının yanında arama/log katmanı olarak çalışır.

→ KULLANIM

Site içi ve ürün araması, log analizi ve gözlemlenebilirlik (observability).

› SELECT * FROM orders JOIN users USING (id);

▸ FARK

Veriyi birbirine bağlı tablolarda düzenli tutar ve SQL diliyle sorgular; onlarca yıldır kendini kanıtlamış bir model.

✓ AVANTAJ

Sıkı tutarlılık: bir işlem ya bütünüyle gerçekleşir ya hiç gerçekleşmez (ACID). Karmaşık sorgularda çok güçlüdür.

⚠ DİKKAT

Çok sayıda sunucuya dağıtmak (sharding) zordur; şemayı sonradan değiştirmek dikkatli planlama ister.

→ KULLANIM

Para, envanter ve doğruluğun kritik olduğu her sistem.

› { "user": "hd", "roles": ["dba"] }

▸ FARK

Katı tablolar yerine esnek yapılar kullanır (belge, anahtar-değer…); büyük ölçek için tasarlanmıştır.

✓ AVANTAJ

Çok sayıda makineye kolayca dağılır ve yoğun yazma yükünü rahatça karşılar.

⚠ DİKKAT

Genelde SQL’in güçlü tutarlılık garantileri ve tablo birleştirmeleri (JOIN) yoktur.

→ KULLANIM

Büyük ölçekli web, anlık analiz ve esnek yapılı veriler.

› BEGIN; UPDATE acct SET bal = bal - 100; COMMIT;

▸ FARK

İki tutarlılık anlayışı: ACID her işlemin bütünlüğünü garanti eder; BASE hız ve erişilebilirlik için bu garantiyi gevşetir.

✓ AVANTAJ

ACID para gibi kritik veride güven verir; BASE devasa ölçek ve kesintisiz erişim sağlar.

⚠ DİKKAT

BASE’de veri kısa bir süre “güncel olmayabilir”; bunu uygulama tarafında hesaba katmak gerekir.

→ KULLANIM

ACID: ödeme sistemleri. BASE: sosyal medya akışı, beğeni sayıları.

› -- OLTP: point writes · OLAP: aggregate scans

▸ FARK

İki iş türü: OLTP çok sayıda küçük günlük işlem (sipariş, ödeme); OLAP büyük veri üstünde analiz.

✓ AVANTAJ

Doğru ayrım ikisini de hızlandırır: biri günlük işi, diğeri raporlamayı üstlenir.

⚠ DİKKAT

İkisini aynı sistemde birlikte yürütmek ikisini de yavaşlatabilir; bu yüzden genelde ayrılırlar.

→ KULLANIM

OLTP: sipariş/ödeme. OLAP: raporlar, dashboard ve veri ambarı.